- గ్రామసభకు అధికారం… గిరిజనుల హక్కులకు భరోసా
స్టాప్ రిపోర్టర్.గూడెం కొత్త వీధి, జూన్ 20:దేశంలోని గిరిజనుల హక్కుల పరిరక్షణ, వారి సంస్కృతి, సంప్రదాయాల సంరక్షణ, సహజ వనరులపై నియంత్రణ కల్పించేందుకు రూపొందించిన అత్యంత కీలకమైన చట్టాలలో పేసా చట్టం ఒకటి. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలలో నివసించే గిరిజనులకు స్వయం పాలన హక్కును కల్పించడమే ఈ చట్టం ప్రధాన లక్ష్యం.భారత రాజ్యాంగంలోని 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు అధికారాలు కల్పించినప్పటికీ, గిరిజన ప్రాంతాల ప్రత్యేక పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకుని 1996లో పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరించే చట్టాన్ని రూపొందించారు. దీనినే పేసా చట్టంగా పిలుస్తారు.
👉గ్రామసభే సర్వోన్నత అధికారం:
పేసా చట్టం ప్రకారం గ్రామసభకు అత్యున్నత స్థానం కల్పించారు. గ్రామాభివృద్ధి, సంక్షేమ కార్యక్రమాలు, భూముల పరిరక్షణ, సహజ వనరుల వినియోగం, స్థానిక సమస్యల పరిష్కారం వంటి అంశాలపై గ్రామసభ నిర్ణయాలకు ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.గ్రామ ప్రజలే తమ గ్రామ భవిష్యత్తును నిర్ణయించుకునే అవకాశాన్ని ఈ చట్టం కల్పిస్తుంది.
👉జల-జంగల్-జమీన్పై హక్కు:
నీరు, అడవి, భూమి గిరిజనుల జీవనాధారాలు. ఈ సహజ వనరుల వినియోగంలో గ్రామసభ అభిప్రాయానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని పేసా చట్టం స్పష్టం చేస్తుంది.గిరిజన ప్రాంతాల్లో చేపట్టే అభివృద్ధి పనులు స్థానిక ప్రజల జీవన విధానాన్ని దెబ్బతీయకుండా ఉండేందుకు ఈ చట్టం రక్షణ కల్పిస్తుంది.
👉భూముల రక్షణకు అండ:
గిరిజనుల భూముల బదిలీలు, ఆక్రమణలు, అక్రమ లావాదేవీలను అరికట్టడంలో పేసా చట్టం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. గిరిజనుల భూములు ఇతరుల చేతుల్లోకి వెళ్లకుండా గ్రామసభ పర్యవేక్షణ ఉండాలని ఈ చట్టం పేర్కొంటుంది.
👉సంప్రదాయాలకు గుర్తింపు:
గిరిజన సమాజాల్లో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయ పాలనా వ్యవస్థలు, ఆచారాలు, సామాజిక నియమాలకు ఈ చట్టం గుర్తింపు కల్పించింది. తద్వారా వారి ప్రత్యేక సంస్కృతి, జీవన విధానం, అస్తిత్వాన్ని కాపాడే అవకాశం ఏర్పడింది.
👉అమలులో ఎదురవుతున్న సమస్యలు:
చట్టం అమలులో ఉన్నప్పటికీ అనేక ప్రాంతాల్లో పూర్తిస్థాయిలో అమలు కావడం లేదన్న విమర్శలు ఉన్నాయి. గ్రామసభల నిర్ణయాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టడం, చట్టంపై ప్రజలకు సరైన అవగాహన లేకపోవడం, అధికార యంత్రాంగం నిర్లక్ష్యం వంటి సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి.కొన్ని ప్రాంతాల్లో గ్రామసభలు కేవలం నామమాత్రంగా నిర్వహించబడుతున్నాయనే ఆరోపణలు కూడా ఉన్నాయి.
👉పేసా ఎందుకు అవసరం?
పేసా చట్టం కేవలం పరిపాలనా చట్టం మాత్రమే కాదు. ఇది గిరిజనుల భూమి, అడవి, నీరు, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని కాపాడే రాజ్యాంగబద్ధమైన రక్షణ.ఈ చట్టం సమర్థంగా అమలైతే గిరిజన ప్రాంతాల్లో ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలోపేతం అవుతుంది. స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంతో అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.
👉నేటి అవసరం:
గిరిజన ప్రాంతాల్లో పేసా చట్టంపై విస్తృత అవగాహన కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. గ్రామసభలను బలోపేతం చేయడం, చట్టంలోని అధికారాలను ప్రజలకు తెలియజేయడం, ప్రభుత్వ యంత్రాంగం చట్టాన్ని కచ్చితంగా అమలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే పేసా లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి.”గ్రామసభ బలంగా ఉంటేనే గిరిజన స్వయం పాలన బలపడుతుంది. పేసా అమలైతేనే గిరిజన హక్కులు పరిరక్షించబడతాయి.”
