దక్షిణ కోస్తా అభివృద్ధికి అమరావతి కొత్త అక్షమా..?

రాజధాని కంటే ఎక్కువ… ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు గ్రోత్ ఇంజిన్‌గా మారగలదా..?
పరిపాలన.. నాలెడ్జ్ ఎకానమీ.. మౌలిక సదుపాయాలు.. దక్షిణ కోస్తా భవిష్యత్తును నిర్ణయించే అంశాలు

పెన్ పవర్ ప్రత్యేక కథనం గుంటూరు, ఆగస్టు 5 :

ఆంధ్రప్రదేశ్ అభివృద్ధి గురించి చర్చ మొదలైతే వ్యవసాయం, సాగునీరు, పోర్టులు, పారిశ్రామిక కారిడార్లు, జాతీయ రహదారులు ప్రధాన అంశాలుగా నిలుస్తాయి. అయితే గత దశాబ్దంలో రాష్ట్ర భవిష్యత్తుపై అత్యంత ప్రభావం చూపిన అంశం ఒక్కటే—అమరావతి. రాజధాని నిర్మాణంపై రాజకీయ వాదోపవాదాలు ఎంత తీవ్రంగా సాగాయో, దాని దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ప్రభావంపై అంతగా చర్చ జరగలేదు. ఒక రాజధాని నగరం రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎలా మలుస్తుంది? దక్షిణ కోస్తా అభివృద్ధికి అది ఎంతవరకు దోహదపడుతుంది? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పటికీ సమగ్ర విశ్లేషణకు నోచుకోలేదు.

రాజధాని అంటే కేవలం శాసనసభ, సచివాలయం, ప్రభుత్వ కార్యాలయాల సముదాయం మాత్రమే కాదు. అది పరిపాలన, విధాన రూపకల్పన, పెట్టుబడులు, విద్య, వైద్యం, సేవారంగం, సాంకేతిక రంగాలు పరస్పరం అనుసంధానమయ్యే కేంద్ర బిందువు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రణాళికాబద్ధంగా అభివృద్ధి చెందిన నగరాల అనుభవం కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది. విజయవంతమైన రాజధాని తన సరిహద్దులకే పరిమితం కాకుండా, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా చైతన్యపరచగలగాలి.

అమరావతి విజయాన్ని నిర్మించిన భవనాల సంఖ్యతో కొలవడం సరైన ప్రమాణం కాదు. ప్రభుత్వ సంస్థలు ఎంత సమర్థంగా పనిచేస్తున్నాయి? ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు ఎంత మేరకు ఆకర్షితమవుతున్నాయి? సేవారంగం ఎంత విస్తరిస్తోంది? ప్రపంచస్థాయి విద్యా, వైద్య సంస్థలు ఎంత వేగంగా ఏర్పడుతున్నాయి? నైపుణ్యాధారిత ఉద్యోగాలు ఎంత మేర సృష్టించబడుతున్నాయి?—ఈ ప్రశ్నలే రాజధాని అసలు విలువను నిర్ణయిస్తాయి.

రాజధాని నిర్మాణం అంటే ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను ఒక ప్రాంతానికి తరలించడం మాత్రమే కాదు. పరిపాలనా వ్యవస్థ ఒకే కేంద్రంలో స్థిరపడినప్పుడు నిర్ణయాల వేగం పెరుగుతుంది. ప్రభుత్వ శాఖలు, నియంత్రణ సంస్థలు, న్యాయవ్యవస్థ, ప్రజా సేవల మధ్య సమన్వయం మెరుగవుతుంది. దాని ప్రభావం క్రమంగా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు, సేవారంగం, రియల్ ఎస్టేట్, ఉపాధి అవకాశాలు, పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై కనిపించడం ప్రారంభమవుతుంది. అందుకే రాజధాని విజయాన్ని భవనాల కంటే అక్కడ ఏర్పడిన సంస్థల బలం, వాటి పనితీరుతో కొలవాల్సి ఉంటుంది.

దక్షిణ కోస్తా అభివృద్ధి ప్రస్థానంలో అమరావతి ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచే అవకాశముంది. సుమారు 217 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ప్రతిపాదిత రాజధాని ప్రాంతం పరిపాలనతో పాటు నివాసం, విద్య, ఆరోగ్యం, వ్యాపారం, పరిశోధన, సేవారంగం సమన్వయంతో అభివృద్ధి చెందే నగరంగా ప్రణాళిక చేయబడింది. దీర్ఘకాలిక దృష్టితో రూపొందించిన ఈ నమూనా విజయవంతమైతే, దక్షిణ కోస్తా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త దిశ చూపే అవకాశం ఉంది.

ఇటీవలి కాలంలో ప్రతిపాదిత క్వాంటమ్ వ్యాలీ భావన అమరావతి భవిష్యత్తును మరో కోణంలో నిలబెడుతోంది. క్వాంటమ్ కంప్యూటింగ్, కృత్రిమ మేధస్సు, డేటా సైన్స్, డీప్-టెక్ పరిశోధనలు, సెమీకండక్టర్ రంగం, స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్ వంటి ఆధునిక రంగాలకు కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దాలన్న లక్ష్యం ప్రకటించబడింది. ఇవి కార్యరూపం దాల్చితే, అమరావతి కేవలం పరిపాలనా రాజధానిగానే కాకుండా నాలెడ్జ్ ఎకానమీకి కేంద్రంగా ఎదిగే అవకాశముంది.

అనుసంధానం కూడా అంతే కీలక అంశం. ప్రతిపాదిత అమరావతి ఔటర్ రింగ్ రోడ్ విజయవాడ–గుంటూరు–తెనాలి పట్టణ సముదాయాన్ని ఒకే ఆర్థిక వలయంగా అనుసంధానించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. అలాగే విజయవాడ–అమరావతి మెట్రో కారిడార్ అమలులోకి వస్తే విద్య, ఉపాధి, సేవారంగం, పట్టణ రవాణాకు కొత్త ఊపు లభించే అవకాశం ఉంది. ఇలాంటి మౌలిక సదుపాయాలే ఒక రాజధాని నగరాన్ని జీవంతమైన ఆర్థిక కేంద్రంగా మార్చగలవు.

ఏ ప్రాంతమైనా శాశ్వత అభివృద్ధి సాధించాలంటే రోడ్లు, భవనాలు మాత్రమే సరిపోవు. విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు, వైద్య కళాశాలలు, సూపర్ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రులు, నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రాలు సమాంతరంగా అభివృద్ధి చెందాలి. అలాంటి వ్యవస్థ ఏర్పడితే స్థానిక యువతకు అవకాశాలు పెరగడమే కాకుండా, దేశవ్యాప్తంగా ప్రతిభ, పెట్టుబడులు కూడా ఆకర్షితమవుతాయి. ఈ కోణంలో అమరావతి చుట్టూ విద్యా, వైద్య రంగాల విస్తరణను కేవలం రాజధాని అవసరంగా కాకుండా, దక్షిణ కోస్తా మానవ వనరులపై జరిగే దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడిగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా మారుతోంది. భూమి, పరిశ్రమలు, మౌలిక సదుపాయాల ఆధారిత అభివృద్ధి నుంచి జ్ఞానం, పరిశోధన, సాంకేతికత ఆధారిత అభివృద్ధి వైపు దృష్టి మళ్లుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో అమరావతి నిజమైన విజయాన్ని నిర్ణయించేది ప్రకటనలు కాదు; పరిశోధన సంస్థలు, స్టార్టప్‌లు, పెట్టుబడులు, నాణ్యమైన ఉపాధి, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు వంటి స్పష్టమైన ఫలితాలే.

అయితే అసలు ప్రశ్న ఇంకా మిగిలే ఉంది. అమరావతి ప్రభావం గుంటూరు–కృష్ణా జిల్లాలకే పరిమితమవుతుందా? లేక తూర్పు గోదావరి నుంచి నెల్లూరు వరకు మొత్తం దక్షిణ కోస్తా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త ఊపునిస్తుందా? ఒక రాజధాని నగరం విజయాన్ని దాని పరిపాలనా సరిహద్దులు నిర్ణయించవు. దాని అభివృద్ధి ప్రభావం ఎంత విస్తృత ప్రాంతానికి చేరిందన్నదే అసలు ప్రమాణం.

అదే సమయంలో దక్షిణ కోస్తా అభివృద్ధి పటాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలిస్తే మరో ఆసక్తికరమైన అంశం కనిపిస్తుంది. గోదావరి డెల్టా, కృష్ణా, గుంటూరు, నెల్లూరు జిల్లాల్లో అభివృద్ధి ఒక నిర్దిష్ట దిశగా సాగుతుండగా, మధ్యలో ఉన్న ఉమ్మడి ప్రకాశం జిల్లా మాత్రం భిన్నమైన చిత్రాన్ని చూపుతోంది. విస్తారమైన భూభాగం, సమృద్ధిగా సహజ వనరులు ఉన్నప్పటికీ అదే స్థాయి పారిశ్రామిక, విద్యా, సేవారంగ అభివృద్ధి ఎందుకు కనిపించలేదనే ప్రశ్న సహజంగానే తలెత్తుతోంది. దక్షిణ కోస్తా అభివృద్ధి కథలో తదుపరి పరిశీలించాల్సిన అధ్యాయం అదే.

— పెన్ పవర్ రీసెర్చ్ & పాలసీ డెస్క్